Urlop opiekuńczy (art. 173^1 Kodeksu pracy): 5 dni wolnego - komu przysługuje, czy jest płatny i jak złożyć wniosek (wzór + FAQ)

Urlop opiekuńczy to jedno z nowszych uprawnień pracowniczych, które w praktyce ratuje sytuacje opiekuńcze, ale inne niż klasyczne L4 czy opieka na dziecko z art. 188.

Najważniejsze cechy urlopu opiekuńczego:

• masz go 5 dni w roku,

• jest bezpłatny,

• przysługuje, gdy zapewniasz osobistą opiekę lub wsparcie osobie, która wymaga tego z poważnych względów medycznych,

• a pracodawca nie może odmówić (jeśli wniosek spełnia warunki) ani żądać dokumentacji medycznej.

Poniżej masz zasady, kiedy to pasuje, wzór wniosku i najczęstsze pułapki.

Materiał edukacyjny (nie porada prawna). W praktyce znaczenie ma też rozkład czasu pracy i sposób składania wniosków w Twojej firmie.

TL;DR (najważniejsze w minutę)

• Urlop opiekuńczy przysługuje pracownikowi w wymiarze 5 dni roboczych w roku kalendarzowym.

• Cel: osobista opieka lub wsparcie osoby wymagającej opieki z poważnych względów medycznych.

• Osoba, której dotyczy urlop:

• członek rodziny: syn, córka, matka, ojciec, małżonek, albo

• osoba zamieszkująca z Tobą w tym samym gospodarstwie domowym.

• Urlop jest bezpłatny (bez wynagrodzenia i bez zasiłku).

• Urlop jest udzielany w dni, które są dla Ciebie dniami pracy zgodnie z grafikiem.

• Wniosek składasz papierowo lub elektronicznie minimum 1 dzień przed rozpoczęciem urlopu.

• Pracodawca nie może odmówić ani żądać dokumentacji medycznej; może natomiast wymagać poprawnie złożonego wniosku z wymaganymi danymi.

• Niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok i nie ma ekwiwalentu.

---

1) Czym jest urlop opiekuńczy i komu przysługuje

Urlop opiekuńczy (art. 173 Kodeksu pracy) to zwolnienie od pracy dla pracownika (umowa o pracę), gdy musisz zapewnić osobistą opiekę lub wsparcie osobie, która wymaga tego z poważnych względów medycznych.

To uprawnienie:

• nie jest częścią urlopu wypoczynkowego (nie zjada puli 20/26),

• nie jest urlopem na żądanie,

• nie jest L4 i nie wymaga zwolnienia lekarskiego.

---

2) Na kogo możesz wziąć urlop opiekuńczy (lista uprawnionych osób)

Urlop opiekuńczy możesz wykorzystać na opiekę/wsparcie:

A) Członka rodziny (katalog jest konkretny)

Za członka rodziny uznaje się:

• syna,

• córkę,

• matkę,

• ojca,

• małżonka.

B) Osobę z tego samego gospodarstwa domowego

Jeśli ktoś nie jest członkiem rodziny w powyższym znaczeniu, ale:

• mieszka z Tobą w tym samym gospodarstwie domowym,

to również może być objęty urlopem opiekuńczym.

Uwaga praktyczna: gospodarstwo domowe to realne wspólne funkcjonowanie (wspólne zamieszkanie, prowadzenie domu), a nie tylko formalny adres na papierze.

---

3) Kiedy urlop opiekuńczy pasuje (a kiedy lepiej wybrać inne rozwiązanie)

Kluczowy warunek: osoba wymaga opieki/wsparcia z poważnych względów medycznych.

Pasuje (typowe sytuacje)

• nagłe pogorszenie stanu zdrowia bliskiej osoby i potrzeba wsparcia przy organizacji opieki,

• konieczność zapewnienia opieki osobie po zabiegu / hospitalizacji,

• sytuacja medyczna, w której bez Twojej obecności trudno zorganizować podstawowe funkcjonowanie.

Zwykle NIE pasuje (częste błędy)

• sprawy czysto organizacyjne bez poważnych względów medycznych,

• sprawy przewidywalne i niezwiązane z chorobą/wypadkiem (np. bo tak mi wygodniej),

• załatwianie spraw urzędowych niezwiązanych z opieką medyczną.

W praktyce, jeśli przypadek nie mieści się w urlopie opiekuńczym, rozważ:

• opieka na dziecko (art. 188) gdy dotyczy dziecka do 14 lat (płatna 100%),

• zwolnienie z powodu siły wyższej (art. 148) gdy jest nagle i pilnie (płatne 50%),

• urlop na żądanie gdy potrzebujesz wolnego na już i spełniasz zasady.

---

4) Ile dni przysługuje i jak można je wykorzystać

Wymiar urlopu opiekuńczego:

• 5 dni roboczych w roku kalendarzowym.

W praktyce:

• możesz wziąć urlop jednorazowo (np. 5 dni),

• albo w częściach (np. 1 dzień + 2 dni + 2 dni).

Ważne:

• urlop jest udzielany w dni, które są dla Ciebie dniami pracy zgodnie z grafikiem,

• niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok.

---

5) Czy urlop opiekuńczy jest płatny?

Nie. Urlop opiekuńczy jest bezpłatny:

• nie dostajesz wynagrodzenia za dni urlopu,

• nie dostajesz zasiłku z automatu za sam fakt urlopu opiekuńczego.

Dobra wiadomość:

• okres urlopu opiekuńczego jest wliczany do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

---

6) Jak złożyć wniosek (termin 1 dzień wcześniej + co musi zawierać)

Urlop opiekuńczy jest udzielany na wniosek pracownika.

Termin

Wniosek trzeba złożyć:

• w postaci papierowej lub elektronicznej

• w terminie nie krótszym niż 1 dzień przed rozpoczęciem urlopu.

Jeśli sytuacja jest na dziś i nie jesteś w stanie spełnić terminu 1 dnia, rozważ raczej:

• zwolnienie z powodu siły wyższej (art. 148) tam wniosek można zgłosić najpóźniej w dniu korzystania.

Co musi być we wniosku

We wniosku wpisujesz:

• imię i nazwisko osoby, która wymaga opieki/wsparcia,

• przyczynę konieczności zapewnienia osobistej opieki/wsparcia,

• jeśli to członek rodziny stopień pokrewieństwa,

• jeśli to osoba niebędąca członkiem rodziny adres zamieszkania tej osoby.

Czy pracodawca może żądać dokumentów medycznych?

Nie pracodawca nie powinien żądać dokumentacji medycznej osoby, która wymaga opieki. Może natomiast oczekiwać poprawnego wniosku z wymaganymi danymi.

---

7) Urlop opiekuńczy vs opieka na dziecko (art. 188) vs siła wyższa (art. 148)

Krótka ściąga, żeby nie pomylić:

Urlop opiekuńczy (art. 173)

• 5 dni w roku

• opieka/wsparcie osoby z poważnych względów medycznych (rodzina/household)

• bezpłatny

• wniosek min. 1 dzień wcześniej

Opieka na dziecko (art. 188)

• 2 dni lub 16 godzin w roku

• tylko na dziecko do 14 lat

• płatne 100%

• wybór dni vs godziny w pierwszym wniosku w roku

Siła wyższa (art. 148)

• 2 dni lub 16 godzin w roku

• pilne sprawy rodzinne spowodowane chorobą lub wypadkiem, gdy potrzebna natychmiastowa obecność

• płatne 50%

• wniosek najpóźniej w dniu korzystania

---

8) Wzór wniosku o urlop opiekuńczy (kopiujwklej)

Możesz użyć w mailu lub systemie HR.

Temat: Wniosek o urlop opiekuńczy (art. 173 k.p.) [data rozpoczęcia]

Dzień dobry,

wnioskuję o udzielenie urlopu opiekuńczego na podstawie art. 173 Kodeksu pracy w terminie:

• [data] (1 dzień) / [od do ] (kilka dni).

Urlop jest mi potrzebny w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie wymagającej opieki/wsparcia z poważnych względów medycznych:

• Imię i nazwisko osoby wymagającej opieki/wsparcia: [ ]

• Przyczyna konieczności zapewnienia opieki/wsparcia: [ogólnie, bez danych wrażliwych np. poważne względy medyczne wymagające mojej obecności]

• [jeśli członek rodziny] Stopień pokrewieństwa: [ ]

• [jeśli osoba spoza rodziny] Adres zamieszkania osoby: [ ]

Z poważaniem

[Imię i nazwisko]

[Zespół / dział]

---

FAQ (najczęstsze pytania)

Czy mogę wziąć urlop opiekuńczy na teścia/teściową?

W katalogu członka rodziny wprost są: syn, córka, matka, ojciec, małżonek. Jeśli teść/teściowa nie mieszka z Tobą w tym samym gospodarstwie domowym, urlop opiekuńczy może nie pasować. W praktyce rozważ wtedy inne rozwiązania (np. urlop wypoczynkowy, siła wyższa jeśli spełnia warunki).

Czy pracodawca może odmówić urlopu opiekuńczego?

Jeśli wniosek jest złożony prawidłowo i spełnia warunki, pracodawca nie powinien odmówić.

Czy muszę przynosić zaświadczenia/diagnozy?

Nie. Pracodawca nie powinien żądać dokumentacji medycznej osoby, której dotyczy opieka.

Czy urlop opiekuńczy mogę brać na godziny?

Nie urlop opiekuńczy jest liczony w dniach.

Czy 5 dni jest na osobę, czy łącznie na wszystkich?

To limit pracownika na rok kalendarzowy (5 dni łącznie, niezależnie od liczby osób, którym zapewniasz wsparcie).

Czy urlop opiekuńczy przechodzi na kolejny rok albo jest ekwiwalent?

Nie. Niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok i nie ma ekwiwalentu.

---

Stan prawny na: 15 stycznia 2026 r.

Źródła

• Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277; art. 173) ISAP (PDF): https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20250000277/U/D20250277Lj.pdf

• Państwowa Inspekcja Pracy Urlop wypoczynkowy i inne zwolnienia od pracy (sekcja: Urlop opiekuńczy): https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/urlopy-pracownicze

• Zielona Linia (gov.pl) Twój bliski potrzebuje opieki? Sprawdź, czy możesz otrzymać urlop opiekuńczy: https://zielonalinia.gov.pl/-/twoj-bliski-potrzebuje-opieki-sprawdź-czy-mozesz-otrzymac-urlop-opiekunczy

Zastrzeżenie informacyjne

Materiały w serwisie mają charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady prawnej ani wiążącej interpretacji przepisów. Przepisy oraz ich wykładnia mogą się zmieniać, a zastosowanie w praktyce zależy od indywidualnej sytuacji (m.in. rozkładu czasu pracy, zasad wnioskowania w firmie i konkretnych okoliczności medycznych). W razie wątpliwości skonsultuj temat z działem kadr/HR, Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem.